Τετάρτη, 22 Οκτωβρίου 2014

Πώς θα ανεβάσουμε την ποιότητα του (ποιητικού) λόγου

Να και ένα άρθρο του Κ. Σταματίου στην εφημερίδα "Τα Νέα", φύλλο της 11 Νοεμβρίου 1985, μετά από κάποιον ποιητικό διαγωνισμό. Σχεδόν είκοσι χρόνια μετά το άρθρο παραμένει το ίδιο επίκαιρο. Είναι να αναρωτιέται κανείς!

...Υπάρχει μια παρεξήγηση γύρω από το είδος "Ποίηση". Ή μάλλον πολλές παρεξηγήσεις. Για τη μεγάλη πλειονότητα των διαγωνιζομένων, ποίηση μπορεί να είναι: α) τα ομοιοκατάληκτα στιχάκια "ημερολογίου", β) η μίμηση δημοτικών τραγουδιών, κυρίως με καμπανιστό δεκαπεντασύλλαβο, γ) η αλιεία στα λεξικά παράξενων λέξεων - που μπορεί και να μη γνωρίζουμε καλά-καλά το νόημά τους! - και η συγκόλλησή τους για τη δημιουργία κάποιου εφέ, κάποιου "παραξενίσματος", δ) η μελαγχολική διάθεση, το κενό ψυχής, τα αχ βαχ, τα θανατερά πλοκάμια της απελπισίας - όταν όλα αυτά δεν προδίδουν μια υπαρξιακή συνειδητοποίηση και ειλικρινή έκφραση, είναι απλώς κούφιος ρομαντισμός, ε) το ίδιο είναι και τα πολλά "αγάπη... αγάπη... κάνε τούτο, κάνε τ'  άλλο... δείξε μου πως μ'  αγαπάς όσο σ'  αγαπώ...", τέτοια.

Τι είναι όμως ποίηση (και σε προέκταση, τι πεζογραφία); Αυτά δεν διδάσκονται "εν ψυχρώ". Αυτά μαθαίνονται, κατακτιώνται σ' επαφή με το "Σώμα του Λόγου" - ερωτική, θα έλεγε ο Κωστής Μοσκώφ - με το διάβασμα και πάλι με το διάβασμα. Υπάρχουν μερικοί που μας έστειλαν ποιήματα, για τους οποίους βάζω στοίχημα ότι δεν έχουν ανοίξει στη ζωή τους ποιητική συλλογή, έχουν μείνει στα "Νεοελληνικά" του σχολείου! Ενώ είναι τόσο εύκολο τώρα πια να μυηθεί κανείς σ' όλα τα είδη, με τις υπάρχουσες στην αγορά "Ανθολογίες", που προσφέρουν μια πανοραμική θεώρηση της νεοελληνικής γραμματείας. Αν δεν κάνεις κτήμα σου τα βασικά, από μαθητής ακόμη, πώς θα ξέρεις ότι αυτό που εσύ γράφεις το 1985 δεν έχει ίσως διατυπωθεί καλύτερα, π.χ. το 1935 ή '55;

Διάβασμα, λοιπόν, και δημιουργική αφομοίωση. Κατάκτηση του παρελθόντος, εξοπλισμός για το παρόν. Όμως, προσοχή. Στο διαγωνισμό μας έστειλαν σχεδόν... ατόφια ποιήματα Καβάφη, Καρυωτάκη, ομοιοκατάληκτα Μαρίας Πολυδούρη (από γυναίκες φυσικά), Καββαδία (πάμπολλα, γεμάτα καράβια και θάλασσες και αμαρτίες σε χαμένα Νησιά του Νότου, κ.ά.), Ελύτη... (Η "Μαρία Νεφέλη" έχει προφανώς κάνει θραύση ανάμεσα στους νέους). Έτσι, όμως, με την αντιγραφή (σχεδόν) και τη μίμηση, δεν κάνουμε τίποτα. Γινόμαστε απλώς παπαγάλοι...

Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι, στο διάβα αυτού του αιώνα - τα τελευταία 70 χρόνια, για να κυριολεκτούμε - η λογοτεχνική γραφή έχει εξελιχθεί τρομαχτικά, σε παγκόσμια κλίμακα. Μετά τους Τζόυς, τον Κάφκα, τους υπερρεαλιστές, τον Ντοζ Πάσσος και τον Φώκνερ, την "Μπητ" γενιά, τον Μίσιμα και τον Μαρκές, τον Έλιοτ και τον Μπόρχες, δεν μπορεί κανείς να γράφει ποίηση ή πεζογραφία "κλασικά", με ρίμα και μετρημένες συλλαβές, απλά "περιγραφικά" ή "ψυχογραφικά". Και στην ίδια την Ελλάδα, μετά τον Σεφέρη, τον Ελύτη και τον Ρίτσο, μετά τον Εγγονόπουλο (που θυμηθήκαμε όλοι με τύψεις π άνω από τον τάφο του...), μετά τον Εμπειρίκο και τον Σινόπουλο, μετά τον Χατζή του "Διπλού βιβλίου" και τον νεότερο Χειμωνά, δεν γίνεται να γράφουμε στα χνάρια του Παλαμά και του Ξενόπουλου (όσο πολύτιμοι κι αν υπήρξαν οι τελευταίοι στον καιρό τους).

Πρέπει, λοιπόν, να ενημερωθούμε πρώτα, να μάθουμε. Ύστερα να ασκηθούμε στη γραφή, να δοκιμάσουμε τις δυνάμεις μας. Εργαζόμενοι - αν έχουμε αρωγή κι από κάποιο ταλέντο - θα προχωρήσουμε. Ο μόχθος κάποτε θα γίνει χαρά δημιουργίας. Ένα ωραίο ποίημα. Ένα μεστό πεζογράφημα, Ένα έργο μας.

Κ. Σταματίου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου