Παρασκευή, 10 Οκτωβρίου 2014

"Φωτεινά παράθυρα" του Τόλη Νικηφόρου

Δεν είναι στην πρώτη του ποιητική συλλογή ο Τόλης Νικηφόρου, και αυτή του η εμπειρία είναι εμφανής από τους πρώτους στίχους: είναι γεγονός ότι ξέρει πού θέλει να πάει και από ποιο δρόμο. Τό πρώτο στοιχείο που κάνει εντύπωση είναι η εξωστρέφεια της ποιήσής του, κάτι που παραμένει πάντα μια ευχάριστη έκπληξη για τον αναγνώστη: ο ποιητής δεν κλείνεται στον εαυτό του, αλλά αντίθετα επιχειρεί συνειδητά να προσεγγίσει τον αποδέκτη του.

Μια ματιά στην λεξιλογική πλευρά αυτής της συλλογής δείχνει μεν ένα στίχο απλό και ευθύ, από την άλλη όμως κάποιες φορές καταλήγει να γίνεται απλοϊκός και να αδειάζει από το νόημά του. Οι ισορροπίες ανάμεσα σε έναν υπερπροσεγμένο και ευφάνταστο στίχο και σε έναν στίχο στεγνό και υπερβολικά καθημερινό είναι χωρίς αμφιβολία λεπτές, και σε κάποιες περιπτώσεις ο Τόλης Νικηφόρου φαίνεται να τις χάνει: οι λέξεις του δεν καταφέρνουν να ταξιδέψουν τον αναγνώστη. Ήδη από τα πρώτα ποιήματα είναι αξιοσημείωτη η κατά ένα τρόπο «απτική» σκέψη του ποιητή, η ανάγκη του να αγγίζει σκέψεις και συναισθήματα ώστε να μπορέσει να διακρίνει και να αποδώσει το ακριβές τους περίγραμμα. Αυτή η κάπως ιδιαίτερη, ίσως κλινική προσέγγιση, αντί για την ψυχρότητα που ενδεχομένως θα περίμενε κανείς, προσδίδει στα ποιήματα τρυφερότητα και ευαισθησία: απεικονίζοντας την πραγματικότητα όπως καταγράφεται στο μυαλό του, ο Τόλης Νικηφόρου δίνει στην ποίησή του μια σπάνια συναντώμενη φρεσκάδα.

Η πλήρης απουσία της στίξης παραξενεύει χωρίς όμως να επηρεάζει την κατανόηση, δίνει περισσότερο μια αίσθηση ρευστότητας του χρόνου και των ορίων που θα μπορούσε να είναι ενδιαφέρουσα. Τα ποιήματα στο σύνολό τους βρίσκονται σε μια ενδιάμεση κατάσταση μεταξύ άυλων σκέψεων και καθημερινής, απτής πραγματικότητας, τα θέματα όμως που απασχολούν τον ποιητή κινούνται σχεδόν αποκλειστικά σε ήδη γνωστά μονοπάτια. Το στοιχείο της έκπληξης και του αιφνιδιασμού, η αιφνιδιαστική αλληλουχία σκέψεων και λέξεων που έχει ένα τόσο κεντρικό ρόλο στην ποίηση είναι απούσα από τα Φωτεινά παράθυρα και αυτό είναι μια έλλειψη που δύσκολα μπορεί να αναπληρωθεί από άλλα στοιχεία, όπως για παράδειγμα στο ποίημα «το χρέος της στο ακέραιο»:

πολλές φορές ως τώρα
από τα πρώτα παιδικά μου χρόνια
με κοίταξε ο θάνατος στα μάτια

είχε βλέμμα ψυχρό και σκοτεινό
απέραντα κενό
αλλά και αδιόρατα θλιμμένο
από γρανίτη βλέμμα κι ουρανό

έτσι λοιπόν ήταν γραφτό να ζήσω
με πάθος πάντα για ζωή
κάτω από το χνώτο πάντα του θανάτου

(...)

Το στοιχείο του έρωτα, της συντροφικότητας μάλιστα, είναι ένας από τους ισχυρούς πυλώνες της συλλογής συνολικά, δρα ενίοτε καταλυτικά και ενίοτε «πυροσβεστικά», σε κάθε περίπτωση δεν πρόκειται για πηγή αγωνίας ή φόβου, διατηρεί μια θετική χροιά και μια δυνατή εσωτερική δυναμική.

Τα Φωτεινά παράθυρα είναι μια συλλογή με άρτιο ρυθμό και εγγενή ισορροπία, όμως αυτό που λείπει είναι η έκπληξη, το απρόσμενο εκείνο στοιχείο που θα κάνει τον αναγνώστη γνήσιο κοινωνό του στίχου. Η ποίηση κρύβει εκ φύσεως μια ανατροπή, και το στοιχείο αυτό, που θα έκανε όλη τη διαφορά, δυστυχώς δεν υπάρχει.

Μερικά ποιήματα που τράβηξαν την προσοχή μου:

για πάντα

ένα ανοιξιάτικο λουλούδι
μέσα από τη σχισμή του βράχου
μια παρήγορη
μια συγκινητική ψευδαίσθηση
πάνω απ’την άβυσσο

το ξέπνοο θήραμα
όταν για λίγο αναζητά τη θαλπωρή
σε καταφύγιο μυστικό

όταν σ’ένα κρυστάλλινο ποτήρι
χωράει η θάλασσα
στα μάτια σου ο ουρανός
και στην καρδιά το πεπρωμένο
όταν τον θάνατο η αγάπη
σε επιτύμβια στήλη υπερβαίνει

χαμογελάνε μελαγχολικά οι θεοί
μες στην ομίχλη
σαν να ζητάνε εκείνοι
τη δική μας επιείκεια


φωτεινά παράθυρα

σαν κρεμασμένα από τον ουρανό
στην παγωμένη ερημιά του δρόμου
προβάλλουν σκόρπια εκεί ψηλά
και μες στη νύχτα εκπέμπουν
ένα χάδι απρόσιτο

για λίγο στέκεται με θαμπωμένα μάτια
ο οδοιπόρος που αγάπησε
αυτό το ξένο φως
από το χτες τόσο παράξενα οικείο
και τώρα τόσο μακρινό
όσο η άνοιξη ή ο έρωτας

μπορεί διστακτικά να φανταστεί
χείλη και μάτια να χαμογελάνε
χέρια ν’αγγίζονται απαλά
μπορεί σαν μουσική σχεδόν ν’ακούσει
λέξεις και φράσεις καθημερινές
να νιώσει μέσα στο σκοτάδι
ίσως κάποια ευτυχία

τα φωτεινά παράθυρα
σαν όνειρο ένας κόσμος μυστικός
για πάντα εκστατικός στη μνήμη



Κρις Λιβανίου

4 σχόλια:

  1. Αυτό που μου αρέσει πολύ στις γνώμες της Κρις είναι ότι, επειδή ζει στο Λονδίνο, δεν γνωρίζει σχεδόν τίποτα για το σύγχρονο ελληνικό ποιητικό στερέωμα. Δεν γνωρίζει π.χ. ότι αυτό είναι το 31ο βιβλίο του Τόλη Νικηφόρου ούτε ότι έχει τιμηθεί στο παρελθόν με το κρατικό βραβείο διηγήματος. Εστιάζεται μόνο στο εκάστοτε βιβλίο, είναι δηλαδή εντελώς αμερόληπτη και αθώα στην προσέγγισή της (περισσότερο δεν γίνεται), κάτι που σπάνια συναντάμε στην εποχή του εκτεταμένου PR...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Εφόσον τα σημεία στίξης χρωματίζουν τον προφορικό λόγο, αλλά και τον γραπτό
    που προσπαθεί να δώσει συγκεκριμένα μηνύματα, γιατί να απουσιάζει από την ποίηση;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Κυρία μου, ευχαριστώ για τον κόπο σας. Δυστυχώς δεν νομίζω ότι καταλάβατε και πολλά από τα ποιήματά μου. Οϋτε γενικότερα από την ελληνική ποίηση, θα έλεγα. Παρακαλώ να κρατήσετε τη συγκατάβασή σας για τον εαυτό σας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή